Commentaar op het gebed van de heilige Augustinus tot de Heilige Geest
Commentaar op het gebed van de heilige Augustinus tot de Heilige Geest door prof. Plinio Corrêa de Oliveira.
Gebed tot de Heilige Geest
"O Goddelijke Liefde, o heilige band die de Vader en de Zoon verenigt, almachtige Geest, trouwe Trooster van de bedroefden, dring door tot in de diepste diepten van mijn hart en laat Uw stralend licht daarin schijnen. Stort Uw zoete dauw uit over dit woestijnland om een einde te maken aan de langdurige droogte. Zend de hemelse pijlen van Uw liefde uit naar het heiligdom van mijn ziel om daar brandende vlammen te ontsteken die al mijn zwakheden, nalatigheid en apathie verteren.
Kom, o zoete Trooster van troosteloze zielen, toevlucht in gevaar en beschermer in nood.
Kom, Gij die de zielen van hun smetten reinigt en hun wonden geneest.
Kom, kracht van de zwakken, steun van hen die vallen.
Kom, genezer van de nederigen en overwinnaar van de hoogmoedigen.
Kom, Vader van de wezen, hoop van de armen, schat van de behoeftigen.
Kom, ster van de zeelieden, veilige haven voor de schipbreukelingen.
Kom, kracht van de levenden en redding van de stervenden.
Kom, o Heilige Geest, kom en wees mij genadig. Maak mijn ziel eenvoudig, volgzaam en trouw, en draag mijn zwakheid genadig met een zo grote goedheid dat mijn kleinheid genade moge vinden voor Uw oneindige grootheid, mijn machteloosheid voor Uw kracht, en mijn overtredingen voor de overvloed van Uw barmhartigheden. Amen.”
Lees ook: Litanie van de Heilige Geest
Trouwe Trooster van de bedroefden
Allereerst wil ik opmerken hoe Sint-Augustinus in dit gebed vanaf het allereerste begin werkelijk tot onvoorstelbare hoogten stijgt, zelfs wanneer men niet stilstaat om elk woord te analyseren. Dit uiterst prachtige gebed bevat passages die nader moeten worden onderzocht. "Trouwe Trooster van de bedroefden." Troosten betekent niet louter iemands leed verzachten en hem bemoedigen. Het betekent hem sterken. "Troosten" betekent strikt genomen kracht geven. Een "trouwe trooster" is dus iemand die altijd kracht geeft. Versterker en voortdurende krachtgever van de bedroefden: dit vertelt ons veel nauwkeuriger waar wij om moeten vragen: niet alleen om een gevoel van bemoediging en hoop te hebben te midden van de ontberingen van een zeer zware beproeving, maar om de kracht te hebben die beproeving te doorstaan. Geen grootspraak of zwaardvechtkunst, maar echte kracht!
De diepten van mijn hart
"Dring door tot in de diepste diepten van mijn hart en laat daarin Uw stralende licht schijnen…" "Hart" betekent hier genegenheid en wordt niet lichtvaardig, maar zeer toepasselijk gebruikt, en toch betekent het nog veel meer: de diepten van de ziel, waar de tendentiële revolutie plaatsvindt — zij zijn, om zo te zeggen, een "onderbewustzijn van de ziel". Het gebed vraagt dus om de kracht van de Heilige Geest om de ziel van de persoon te doordringen en te versterken. Het is een mysterieuze plek in de ziel waar de duisternis het moeilijk maakt om waar te nemen wat er gebeurt.
Maak een einde aan de dorheid
Een ander opmerkelijk element is dat het gebed niet zozeer om een woord vraagt, maar om een licht. U kunt de reikwijdte van dit gebed inzien. "Stort Uw zoete dauw uit over dit woestijnland om een einde te maken aan zijn lange dorheid." Hij veronderstelt dat de persoon zich juist in die diepste krochten van zijn ziel in droogte bevindt. Het is derhalve een ziel die gekweld wordt door de beproeving van de droogte. Waar vraagt hij dan om? "Stort Uw zoete dauw uit over dit woestijnland…" U ziet hoe dit dichter bij het woord "troost" in de gangbare betekenis van de term ligt, dat wil zeggen een verzachtende balsem, dauw of iets dergelijks.
Uw zoete dauw
"…Uw zoete dauw op dit woestijnland." Hij verwijst niet naar een droog land, maar naar een leeg, verlaten land. En de zoete dauw moet op deze leegte van de ziel neerdalen. Deze innerlijke leegte kan als volgt worden beschreven: in onze omgang met elkaar wekt ieder van ons de indruk van tevredenheid, welzijn enzovoort (dit is overigens zelfs een verplichting uit beleefdheid). Er is echter een bepaald gebied van de ziel waar de mens, als gevolg van de erfzonde, weliswaar gelukkig is met zichzelf, maar tegelijkertijd een soort tekortkoming voelt. Hij is niet voldoende voor zichzelf en voelt een innerlijke eenzaamheid die tot een kwelling wordt. En het streven om deze kwelling te doen ophouden is een van de bronnen van het instinct tot gezelligheid. Men krijgt de indruk dat het gezelschap van persoon A, B of C dit gevoel van leegte kan wegnemen, maar geen vergissing zou groter kunnen zijn, want niemand anders dan de Heilige Geest kan dat doen. Al het andere is illusie en dwaasheid.
Hemelse pijlen
"Zend de hemelse pijlen van Uw liefde uit naar het heiligdom van mijn ziel om brandende vlammen te ontsteken die al mijn zwakheden, nalatigheid en apathie verteren." U ziet hoe hij dit "woestijnland" beschrijft en het tegelijkertijd een "heiligdom" noemt, omdat er continuïteit zit in zijn beschrijving van de toestand van de ziel van de persoon. Hij zegt: "Zend de hemelse pijlen van Uw liefde uit in het heiligdom van mijn ziel." Hoewel dit woestijnland tegelijkertijd een heiligdom is, ziet hij het als verlaten en vergelijkt hij het met een woestijnland. Het is een heiligdom in het donker. Hoe treffend beschrijft dit bepaalde gemoedstoestanden en bepaalde geestelijke crises waarin het innerlijk van een ziel tegelijkertijd een woestijnland en een heiligdom in de duisternis is! Ik weet niet of het idee van een heiligdom in de duisternis dat doordrongen moet worden door hemelse pijlen – die als enige het kunnen doordringen – voor u even duidelijk is als voor mij. Men ziet dat hij van niemand anders een andere oplossing verwacht. Alleen God kan pijlen vanuit de hemel zenden en dit woestijngebied doordringen om daarin iets teweeg te brengen.
Verlichting die alleen uit de hemel komt
"Zend de hemelse pijlen van Uw liefde uit naar het heiligdom van mijn ziel." De bovennatuurlijke liefde van God is iets dat voortkomt uit God, iets dat Hij alleen schenkt. Het komt niet uit de ziel. Het is een geschenk van Hem dat wij verkrijgen door gebed; en wij moeten erom vragen via de voorspraak van Onze Lieve Vrouw, de universele Middelares van alle genaden. Juist wanneer onze ziel als een woestijnland is of ons heiligdom in duisternis gehuld is, moeten wij vragen om wat alleen uit de hemel komt en onze ziel verlicht, want alleen God kan dat doen. Alleen God kan opnieuw verlichten of in vuur en vlam zetten; alles komt van Hem door de gebeden van Onze Lieve Vrouw. Hoe nuttig is het voor ons om dat in ons geestelijk leven te gedenken!
Verteer mij nalatigheid en apathie
"…om brandende vlammen te doen ontbranden die al mijn zwakheden, nalatigheid en apathie verteren." Deze opsomming is zeer veelzeggend omdat er geen sprake is van verraderlijkheid, kleinzieligheid, gruwelijke bedoelingen of wreedheid. Hij noemt een bepaalde categorie van gebreken: zwakheid, en nalatigheid, die een gevolg is van zwakheid. Wanneer iemand geen weerstand biedt aan zwakheid, is nalatigheid het gebruikelijke gevolg. Apathie komt voort uit zwakheid, en beide leiden tot nalatigheid, waardoor een slappe ziel ontstaat. Deze gemoedstoestand wordt vandaag de dag gedeeld door talloze gelovigen die geconfronteerd worden met de situatie waarin de katholieke Kerk zich bevindt. Als die zielen maar niet nalatig, zwak of apathisch waren, zouden de goede mensen die strijden voor de zaak van de Contrarevolutie eenvoudigweg niet zo geïsoleerd en in de steek gelaten zijn.
Zoetheid straalt kracht uit, en kracht straalt zoetheid uit
Hier heeft de heilige Augustinus (om een voor mij onbekende reden) een bijzonder soort zielen in gedachten. Het zijn noch bandieten, noch degenen die oorlogen of bloedbaden beramen, maar vooral de "verlaten heiligdommen", degenen die getroffen zijn door deze vorm van zwakheid en zachtheid. "Kom, o zoete Trooster van verlaten zielen, toevlucht in gevaar en beschermer in nood.” Let op het idee van een sterke zoetheid of een zoete kracht. Het is zeer eigen aan hemelse zaken dat zij ons Gods goedheid en zoetheid laten voelen, maar tegelijkertijd een zeer grote kracht overbrengen. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer wij een genade ontvangen die ons verlicht over de zoetheid van het Heilig Hart van Jezus of het Onbevlekt Hart van Maria en wij die zoetheid daadwerkelijk ervaren. Zonder dat wij het beseffen, worden wij weerbaarder tegen verleiding, sterker in gevaar en standvastiger in het geloof. Met andere woorden: deze zoetheid straalt kracht uit! Er bestaat dus geen tegenstelling tussen kracht enerzijds en zoetheid anderzijds. Zoetheid straalt kracht uit, en kracht straalt zoetheid uit. Het is slechts één en hetzelfde.
De toevlucht van de ziel is de Heilige Geest
"…zoete Trooster van wanhopige zielen." Wanhoop is niet zomaar een vorm van verdriet. Het is een soort hoogtepunt, een top van verdriet. In de omgangstaal betekent "ik voel me wanhopig" niet simpelweg dat men erg verdrietig is, maar: "Ik ben uiterst verdrietig; in mij is niets dan verdriet." Wij kunnen spreken over de wanhoop van Onze Lieve Heer in de Hof van Olijven. "…toevlucht in gevaar." Welk gevaar? Hij doelt hier niet in de eerste plaats op lichamelijke gevaren, maar vooral op die welke de ziel betreffen. Het heil wordt voortdurend bedreigd door allerlei omstandigheden. De toevlucht van de ziel in dit gevaar is de Heilige Geest, met Zijn genade en Zijn werking in het diepst van ons hart. En door dit te zeggen zou ik – indien mogelijk – een zekere zekerheid aan de zielen willen overbrengen. Wanneer mensen in zichzelf dat raadselachtige toevluchtsoord in de duisternis en dat dorre land voelen, zijn zij geneigd te vermoeden dat zij hun innerlijke problemen niet zullen kunnen overwinnen en raken zij ontmoedigd om het pad van de verlossing te blijven volgen. Als zij in gedachten houden dat de Heilige Geest de Bruidegom van Onze Lieve Vrouw is en haar niets weigert, zullen zij bemoedigd worden, want de Heilige Geest is het geneesmiddel voor dit alles. Zij kunnen Hem om genaden vragen en zij zullen deze ontvangen.
Bestel kosteloos: Wonderdadige Medaille
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
De Wonderdadige Medaille heeft genezing gebracht bij ontelbare gelovigen. Tot en met vandaag blijft Onze Lieve Vrouw de genade van haar Zoon schenken via de medaille!
Gij bent bij uitstek Degene die de zielen van de mensen reinigt
"…Beschermer in nood." "Nood" is een zeer mooi woord. Het betekent hulpeloze ellende, een zeer benarde situatie. Hoe vaak doen zich dergelijke situaties voor in het geestelijk leven? Iemand verkeert in nood, roept de Heilige Geest aan en wordt daarvan bevrijd, hoe onwaarschijnlijk dat ook leek in de normale gang van zijn gedachten en ideeën. Zijn ziel wordt geraakt door de ene of de andere indruk en alles verandert. Dat is het werk van de Heilige Geest. "Kom, Gij die de zielen van hun smetten reinigt en hun wonden geneest." Indien deze zin correct uit het Latijn is vertaald, is de structuur als volgt: "Gij bent bij uitstek Degene die de zielen van de mensen reinigt." Door te zeggen "Gij die dit doet", wordt de geest ertoe gebracht te erkennen: "Gij die de Enige bent die dit doet." Opnieuw vindt u hier een bemoediging vol tederheid. Iemand die vaak in zijn ziel kijkt, vindt die zo vol wonden, wonden die zo etteren en smerig zijn, dat hij ontmoedigd raakt. Omdat hij geen kracht heeft om die situatie te overwinnen, zal hij natuurlijk ontmoedigd raken! Hij heeft een hemelse kracht nodig die moed en vastberadenheid schenkt om te overwinnen of soms de verandering in hem teweeg te brengen zonder dat hij zelf iets hoeft te doen, behalve "ja" zeggen. En dat licht komt binnen en geneest de ziel…
Bidden, smeken, aanroepen en verzoeken
Maar waarom ontbreekt het ons in ons geestelijk leven aan de volledige hoop en het vuur die deze manier van kijken naar het werk van de Heilige Geest uitstraalt? Is het niet zo dat deze overweging onze ziel een veel grotere impuls zou geven om te zweven en vooruit te gaan dan onze gebruikelijke manier? "Kom, kracht van de zwakken, steun van hen die vallen." Dit is zo duidelijk dat ik er niets aan toe te voegen heb. "Kom, genezer van de nederigen en overwinnaar van de hoogmoedigen." Hoe mooi: een genezer die allereerst degenen die nederig zijn, voor Zijn aangezicht verlicht en onderwijst. Het zijn niet de hoogmoedigen die menen de oplossing voor alle problemen te bezitten: zij weten dat de Heilige Geest Degene is die die oplossing heeft en dat zij moeten bidden, smeken, aanroepen en verzoeken, vaak en nederig. Ik, Plinio, ben eenvoudigweg niet in staat dit probleem op te lossen! Ook zal ik geen oplossing verkrijgen als ik slechts bid. Maar als ik bid via Onze Lieve Vrouw, de Moeder van Barmhartigheid, zal Zij bidden en het voor mij verkrijgen. Dit is de gemakkelijke, veilige en snelle manier om het te doen; en het houdt mij vreugdevol en standvastig te midden van alle beproevingen van dit tranendal.
Vader van de wezen
Dit gebed is uiterst beknopt en inhoudelijk! "Kom, Vader van de wezen, hoop van de armen, schat van de behoeftigen." Ook hier dient men het te beschouwen vanuit het standpunt van het innerlijke leven, dat de heilige altijd in de eerste plaats voor ogen heeft: de heiliging van degene die dit gebed uitspreekt. "…Vader van wezen…" Hoeveel wezen zijn er toch als het om het geestelijk leven gaat! Hoe verweesd is de mens werkelijk tijdens zijn reis op deze aarde! Hij is een wees, zelfs wanneer hij de leeftijd van 81 jaar bereikt! De Heilige Geest is de Vader van hen die het verschrikkelijke wezen-zijn van dit leven voelen. Dit leven is wezen-zijn. "…Vader van de wezen, hoop van de armen…" Een wees, een arme, is iemand die niets heeft om op te hopen en innerlijk arm is, dat wil zeggen iemand die bijna geen recht heeft om iets te vragen en die leeft van barmhartigheid. Voor hen is de Heilige Geest een Vader die volkomen toegankelijk is en vol goedheid.
Maak katholieke beschouwingen als deze mogelijk – sluit u aan met een donatie!
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
Velen voelen dat er iets niet klopt in onze tijd, maar vinden het moeilijk om de wereld te duiden in het licht van het geloof. Sluit u daarom vandaag nog aan en help mee om heldere katholieke beschouwingen te verspreiden en zielen richting geven.
Ster van de Zeelieden
"…Schat van de behoeftigen" — Wij hebben geen verdiensten om voor God te brengen. Wij zijn behoeftig. Maar de Heilige Geest is onze schat. Wij vragen, en Hij geeft. Hoe wezenlijk en schitterend is dit gebed werkelijk! "Kom, ster van de zeelieden, veilige haven van de schipbreukelingen." Hier hebt u twee begrippen: het ene is ster van de zeelieden, wat herinnert aan de aanroeping van Onze Lieve Vrouw, Ave Maris Stella. Als Zij de ster van de zee is, is Zij uiteraard ook de ster van hen die varen. Maar waarom wordt hetzelfde gezegd over de Heilige Geest als over Haar? Omdat wat over de Bruid wordt gezegd, ook over haar Echtgenoot wordt gezegd. En Zij is de ster van de zeelieden omdat Zij de Mystieke Bruid is van de Heilige Geest, Die bij uitstek de Ster van de Zeelieden is. Met andere woorden: de Heilige Geest is de leidende Ster van allen die zich op de levensreis bevinden, met al haar risico’s, problemen enzovoort.
De veilige haven voor schipbreukelingen
De heilige Augustinus spreekt eerst over zeelieden en vervolgens over de schipbreukelingen. Stelt u zich een schip voor dat is vergaan en een schipbreukeling die zich vastklampt aan het drijfgoed en zich laat meevoeren door de stroming. Plotseling voeren de stromingen hem naar een haven. Deze haven is de Heilige Geest. Met andere woorden: de golven van de hartstochten slingeren de mens heen en weer, terwijl hij is overgeleverd aan de meest onbeheersbare begeerten en wanordelijke hoogmoed; er is voor hem geen veilige haven. Nee! Er zou geen veilige haven zijn ware het niet dankzij het gebed van Onze Lieve Vrouw tot de Heilige Geest, Die de veilige haven is voor de schipbreukelingen. Zij komt tussenbeide, en alles wordt opgelost. "Kom, kracht van de levenden en redding van de stervenden." Wat een prachtig alternatief: kracht van de levenden en redding van de stervenden! De mens leeft, het leven is een strijd, en hij heeft kracht nodig. Maar wanneer hij sterft, heeft hij een genade nodig die losstaat van alle andere genaden die hij gedurende zijn leven heeft ontvangen: de genade van een goede dood. En de mens verkrijgt het heil indien hij tot de Heilige Geest bidt.
Morituri te salutant!
Mijn hele leven lang heb ik die ceremonie die in de Romeinse arena’s plaatsvond voordat christenen de marteldood stierven, zeer aangrijpend gevonden. Eerst vochten de gladiatoren tegen elkaar en vervolgens werden de martelaren gedood. De gladiatoren betraden de arena in formatie, stopten voor het podium van de keizer en zeiden: "Ave Caesar, morituri te salutant! — "Wees gegroet, Caesar, zij die op het punt staan te sterven groeten u!" Caesar was doorgaans een ruwe, lompe, wellustige, vulgaire, omkoopbare en halfdronken soldaat die zijn ambt had gekocht. Hij lag lekker achterover in de veiligheid van de keizerlijke tribune terwijl de jonge en sterke gladiatoren met zwaarden, drietanden, netten, speren, enzovoort binnenmarcheerden om het gevecht te beginnen. En zij wisten dat zij alleen zouden vechten om die clown daarboven te vermaken! Wat een trieste situatie: zij zijn de morituri, degenen die op het punt staan te sterven.
Wijd u toe aan het Onbevlekt Hart van Maria!
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
O heilige Maagd Maria, Moeder van Barmhartigheid, Koningin van de hemel en de aarde! In vervulling van uw uitgesproken verzoek wijd ik mijzelf en mijn hele gezin aan uw Onbevlekt Hart. In uw handen leggen we alles wat wij hebben, alles wat wij zijn. Heers over ons, o lieve Moeder, zodat wij geheel de uwe worden in voor- en tegenspoed, in vreugde en smart, bij goede gezondheid en bij ziekte, in leven en in dood. O heilig Hart van Maria, bescherm onze zielen en harten in de volheid van uw erbarmen, bewaar ons voor de zondvloed van onreinheid, die u in Fatima zo sterk hebt aangeklaagd. Wij willen zo zuiver zijn als u. Wij willen boete en verzoening bij God afsmeken voor ons land en voor heel de wereld.
Water uit de bron
In plaats van zich tot een smerige Caesar te richten, kan ieder mens, wanneer hij op het punt staat te sterven, tot de oneindig volmaakte God zeggen: "Wees gegroet, o God, degene die op het punt staat te sterven groet U!" Het is zijn laatste groet vóór de dood! Welnu, om deze groet volmaakt te maken, hebben wij de hulp van de Heilige Geest nodig, altijd door de gebeden van Maria, zonder wie wij niets verkrijgen. "Kom, o Heilige Geest, kom en wees mij genadig. Maak mijn ziel eenvoudig, volgzaam en trouw, en draag mijn zwakheden genadig." Geen enkel commentaar zou recht doen aan deze zeer mooie zin. Wij moeten deze drinken als water dat uit de bron opborrelt.
Kom, o Heilige Geest, kom
Dan volgt een hoogstandje: "Kom, o Heilige Geest, kom." Let op de nadruk: "kom, kom! — en wees mij genadig." Degene die genade nodig heeft, smeekt indringend: "Kom, kom!" En vervolgens legt de heilige Augustinus uit wat genade in zijn geval concreet betekent: "Maak mijn ziel eenvoudig, volgzaam en trouw." Deze drie woorden moeten samen worden beschouwd, aangezien zij een soort drie-eenheid vormen. Een eenvoudige ziel is een ziel zonder wankelingen, ijdelheden of ingewikkelde gedachten. Een ziel die dus het tegenovergestelde is van iemand die zichzelf niet oprecht en rechtstreeks wil zien en eenvoudigweg 'ja' of 'nee' wil zeggen. Onze Heer zei: "Maar uw woord zij: ja, ja; neen, neen" (Matteüs 5:37). Dienovereenkomstig: "Laat uw innerlijke gedachten ja zijn, ja; nee, nee. Heb de moed om waarheid en dwaling te zien, ook in uzelf. Niet alleen in de objectieve wereld buiten uzelf, maar ook met betrekking tot uw innerlijk. Heb die moed!" Dit is een eenvoudige ziel.
Zijn wij als ijzeren gaas, of zijn wij recht als het lemmet van een zwaard?
Een eenvoudige ziel is volgzaam. Waarom? Hoe ingewikkelder een ziel het vindt om te gehoorzamen, des te meer ontbreekt het haar aan eenvoud. Vroeger zag ik soms conciërges die vloeren schoonmaakten met een schuurgaas van ijzer en deze vervolgens in de was zetten. Ik denk dat het gaas waarschijnlijk werd gebruikt om vuil te verwijderen dat in de vloer was getrokken. Welnu, er zijn zielen die net zo ingewikkeld zijn als ijzeren gaas! Helemaal in de knoop en met elkaar verstrengeld… Als u hen voorstelt iets te doen, zal het antwoord zijn: "Natuurlijk, maar als ik het op die andere manier doe, of het op die manier omzeil… dan ben ik het ermee eens." Dit zijn zielen die het aan volgzaamheid ontbreken en het moeilijk vinden om te gehoorzamen. Omgekeerd ontvangen eenvoudige zielen een uitnodiging van de Heilige Geest en zeggen: "Natuurlijk!" En zij gaan het gewoon doen! Wij zouden ons kunnen afvragen: zijn wij als ijzeren gaas, of zijn wij recht als het lemmet van een zwaard?
Dit artikel is is ontleend aan een informele lezing van professor Plinio Corrêa de Oliveira en verscheen eerder op tfp.org.
Laatst bijgewerkt: 21 september 2026 14:58