Demonen bekoren Sint-Antonius: detail uit een schilderij van Michelangelo.
Sint-Antonius van Egypte: de rijke jongeling die in de woestijn de vader der monniken werd
Sint-Antonius (251 – 356) leefde als jongeman in grote weelde. Na zijn bekering trok hij de woestijn in. In eenzaamheid werd hij een voorbeeld voor velen. De Kerk viert op 17 januari zijn feestdag.
Eigenaar van een aanzienlijk landgoed
Antonius werd in 251 geboren in het dorp Koman, ten zuiden van Memphis in Egypte. Zijn welgestelde ouders stierven voordat hij twintig was, waardoor hij de zorg voor zijn jongere zusje op zich moest nemen en eigenaar werd van een aanzienlijk landgoed.
Hij gaf zijn bezittingen weg
In 272, toen Antonius alles wilde achterlaten om Christus te volgen, verdeelde hij, nadat hij de ondersteuning en opvoeding van zijn zus had veiliggesteld, zijn bezittingen onder de armen en trok hij zich terug in een leven van eenzaamheid.
De duivel viel hem aan
Antonius leefde een leven van boetedoening, sliep op een rieten mat op de kale vloer en at en dronk alleen brood en water. De duivel mocht hem zwaar aanvallen en op een bepaald moment sloeg hij hem zo hard dat hij voor dood werd achtergelaten, maar door vrienden werd gered. Antonius kwam als overwinnaar uit al deze beproevingen tevoorschijn.
Lees ook: Maria van Egypte: van groot zondares tot unieke heilige
Zelden zag hij iemand
Op vijfendertigjarige leeftijd verhuisde de heilige kluizenaar van zijn eenzaamheid in de buurt van zijn geboortedorp naar een locatie aan de oostelijke tak van de Nijl, waar hij zijn intrek nam in enkele ruïnes op de top van een berg. Daar leefde hij twintig jaar lang, waarbij hij zelden iemand zag, behalve iemand die hem af en toe brood bracht.
Ora et labora
Sint-Athanasius van Alexandrië, zijn vriend en eerste biograaf, vertelt dat Antonius niet alleen zijn tijd doorbracht met bidden en mediteren, maar ook met het maken van matten. Daarmee bracht hij het principe van ora et labora (bidden en werken) in de praktijk: een krachtige combinatie die dragend bleek voor het monastieke leven van de Kerk.
Gemeenschap in grotten
Op vierenvijftigjarige leeftijd, toen hij werd opgezocht door mannen die zijn levenswijze wilden volgen, stichtte Antonius zijn eerste klooster in Fayum in een reeks verspreide grotten, die hij af en toe bezocht. Later stichtte hij een andere gemeenschap van monniken in de buurt van de Nijl, genaamd Pispir, hoewel hij op zijn berg bleef wonen.
Sint-Benedictus van Nursia
Juist in de volstrekte eenzaamheid trok Antonius mensen aan. Hij wordt de vader der monniken genoemd: het model voor andere architecten van monastiek leven, zoals Sint-Benedictus van Nursia en Sint-Augustinus van Hippo.
Martelaarsdood
Toen in 311 onder keizer Maximinus opnieuw religieuze vervolging uitbrak, verliet Antonius zijn eenzaamheid om de martelaren in Alexandrië moed in te spreken en om zelf, indien Gods Voorzienigheid dat wilde, de martelaarsdood te ondergaan. Toen de vervolging afnam, keerde hij terug naar zijn vroegere isolatie.
Antonius tegen de Arianen
Jaren later reisde Antonius op verzoek van de bisschoppen opnieuw naar Alexandrië om de Arianen, die de goddelijkheid van Christus ontkenden, te weerleggen. Iedereen kwam naar de heilige kluizenaar luisteren en zelfs heidenen, onder de indruk van zijn waardigheid, verzamelden zich om hem heen. Heidense leraren en filosofen zochten hem vaak op en waren verbaasd over zijn zachtmoedigheid en wijsheid.
Tegen terugtrekking in de spirituele schulp
Antonius trok dus meermaals uit de woestijn naar de drukke stad om de ketterij te bestrijden. Zijn voorbeeld corrigeert daarmee de verleiding, die iedere katholiek in mindere of meerdere mate wel voelt, om zich geheel afzijdig te houden van de wereld en zich terug te trekken in zijn spirituele schulp (quiëtisme).
Plinio Corrêa de Oliveira
Vice versa corrigeert Antonius de verleiding voor iedere strijdbare, activistische katholiek om het gebedsleven te verzaken. Actie moet gedragen worden door contemplatie. De katholieke activist Plinio Corrêa de Oliveira, de kruisvaarder van de twintigste eeuw, hamerde daar onvermoeibaar op.
Lees ook: Hoe contemplatie ons kan helpen de huidige morele crisis op te lossen
"Antonius vertrekt"
Antonius stierf op 105-jarige leeftijd, omringd door zijn geestelijke zonen in zijn kluizenaarshut op de berg Kolsim. Zijn laatste woorden waren: “Vaarwel, mijn kinderen, Antonius vertrekt en zal niet langer bij jullie zijn.” Met deze woorden strekte hij zijn benen uit en hield rustig op met ademen.
Laatst bijgewerkt: 15 januari 2026 13:13