De schaduw van Luther in ‘Amoris Laetitia’ — Bisschoppenbijeenkomst in Rome
Bron afbeelding: tfp.org.
Paus Leo XIV heeft de voorzitters van de bsischoppenconferenties van 7 tot en met 14 oktober naar Rome uitgenodigd voor een bijeenkomst van een week over de apostolische exhortatie Amoris Laetitia van paus Franciscus.
Toename van echtscheidingen onder katholieken
Hij zegt: "In het licht van de veranderingen die nog steeds hun weerslag hebben op gezinnen, heb ik besloten om in oktober 2026 de voorzitters van de bisschoppenconferenties uit de hele wereld bijeen te roepen, in een poging om, in wederzijds luisteren, tot een synodale onderscheiding te komen over de stappen die moeten worden genomen om het Evangelie vandaag de dag aan gezinnen te verkondigen, in het licht van Amoris Laetitia en rekening houdend met wat er momenteel in de lokale kerken wordt ondernomen." Het is verrassend dat de paus juist dit document, dat door kardinalen werd betwist, heeft gekozen om de crisis aan te pakken waarmee het gezin te kampen heeft, dat vooral wordt getroffen door de toename van echtscheidingen onder katholieken.
Onconventionele stellen
Want in plaats van stil te staan bij de morele en sociale kwaden van echtscheiding, zoals de pausen uit het verleden hebben gedaan, trachtte Amoris laetitia de ernst van de zonde van echtscheiding en hertrouwen te verminderen, of zelfs teniet te doen. Volgens Amoris laetitia zijn bij de 'onconventionele stellen' – zoals het document de gescheiden en hertrouwde personen noemt – de factoren die mensen in het interne forum van de schuld van de zonde vrijspreken van dien aard, dat hertrouwde gescheidenen en samenwonende paren niet langer als openbare zondaars mogen worden beschouwd, zoals wij in paragraaf 301 lezen: "Daarom [sic] kan niet langer zonder meer worden gesteld dat allen die zich in een 'onconventionele' situatie bevinden, in een toestand van doodzonde leven en verstoken zijn van de heiligende genade" (blz. 232).
"Hemel en aarde zullen voorbijgaan, maar mijn woorden zullen niet voorbijgaan"
En in nr. 305 staat: "Vanwege bepaalde omstandigheden en verzachtende factoren is het mogelijk dat iemand in een objectieve zondige situatie – die subjectief gezien misschien niet of niet volledig laakbaar is – in Gods genade leeft, kan liefhebben en ook kan groeien in het leven van genade en naastenliefde, terwijl hij of zij daartoe de hulp van de Kerk ontvangt" (blz. 236–237). Niet langer in een toestand van doodzonde? Wat is het dat ons niet langer toestaat aan te nemen dat 'onconventionele' paren openlijke zondaars zijn? Is dit iets nieuws ten opzichte van de traditionele leer en pastorale praktijk van de Kerk? Theoloog eerwaarde Serafino Lanzetta merkte in dit verband op: "Hoe kan Amoris laetitia dit nieuwe principe formuleren zonder in strijd te zijn met wat altijd in de Kerk is onderwezen?"
Hoe kunnen wij deze verandering verklaren, wanneer wij denken aan de woorden van de Goddelijke Verlosser: "Hemel en aarde zullen voorbijgaan, maar mijn woorden zullen niet voorbijgaan" (Matt. 24:35)?
Niet meer, of in sommige gevallen?
Maar nadat is gesteld dat "niet langer eenvoudigweg kan worden gezegd" dat mensen die in overspel leven in doodzonde verkeren (waarmee een algemene norm wordt gegeven), spreekt Amoris laetitia zichzelf tegen door te zeggen dat "In bepaalde gevallen kan dit [de praktische pastorale zorg] de hulp van de sacramenten omvatten" (nr. 305, blz. 237n351). Welnu, als niet langer kan worden gesteld dat overspeligen in zonde verkeren, staat het hen vrij om sacramentele absolutie en communie te ontvangen, net als elke gelovige die zich in de staat van genade bevindt. Dit is een van de tegenstrijdigheden in Amoris laetitia die nog niet is toegelicht.
De onbeantwoorde dubia
Omdat Amoris laetitia morele principes presenteert die in strijd zijn met de katholieke leer, hebben vier kardinalen, Hun Eminenties Raymond L. Burke, Walter Brandmüller, Carlo Caffara en Joachim Meisner, vijf dubia-vragen opgesteld, gericht aan paus Franciscus en kardinaal Gerhard Müller, waarin zij vroegen of zij na Amoris laetitia nog steeds de traditionele leer van de Kerk konden volgen, gebaseerd op de Heilige Schrift, de Traditie en het leergezag van de Kerk. De illustere kardinalen vroegen: "Is het na Amoris laetitia (301) nog steeds mogelijk te beweren dat iemand die gewoonlijk in strijd met een gebod van Gods wet leeft, zoals bijvoorbeeld het gebod dat overspel verbiedt (Matt. 19:3–9), zich bevindt in een objectieve situatie van ernstige, gewone zonde (Pauselijke Raad voor Wetgevende Teksten, "Verklaring", 24 juni 2000)?"
Is de leer veranderd?
Om de tegenstrijdige beweringen van Amoris laetitia te handhaven, zou het enige logische antwoord kunnen zijn dat dit document de leer van de Kerk heeft gewijzigd. Dat was, zo lijkt het, het antwoord van paus Franciscus in het vliegtuig, tijdens zijn terugvlucht uit Griekenland. Een journalist vroeg hem of er nu nieuwe concrete mogelijkheden zijn die vóór de publicatie van Amoris laetitia nog niet bestonden. Het antwoord van de paus was nadrukkelijk: "Ik kan ja zeggen; punt uit."
Wat zijn deze "concrete mogelijkheden" die door Amoris laetitia zijn gecreëerd, als het geen verandering van de katholieke leer is? Geen enkele paus kan echter de leer van de Kerk veranderen, zoals duidelijk is en zoals verklaard werd tijdens het Eerste Vaticaans Concilie, in het decreet over de pauselijke onfeilbaarheid: "Want de Heilige Geest is aan de opvolgers van Petrus niet beloofd opdat zij door Zijn openbaring nieuwe leerstellingen zouden verkondigen, maar opdat zij met Zijn hulp de via de apostelen overgeleverde openbaring en het geloofsgoed heilig zouden bewaren en getrouw zouden verkondigen" (Denz. 1836).
De schaduw van Luther
Naast de dubia van de kardinalen schreven katholieke intellectuelen, geestelijken en leken op 16 juli 2017 een brief aan paus Franciscus, getiteld Correctio filialis de haeresibus propagatis ('Filiale correctie betreffende verspreide ketterijen'). Zoals uiteengezet in de samenvatting van de Correctio, stellen de ondertekenaars – aanvankelijk veertig, later meer dan tweehonderd – in hun brief "dat de paus door zijn apostolische exhortatie Amoris laetitia en door andere, daarmee verband houdende woorden, daden en nalatigheden in feite zeven ketterse standpunten over het huwelijk, het morele leven en het ontvangen van de sacramenten heeft bekrachtigd, en ervoor heeft gezorgd dat deze ketterse opvattingen zich binnen de katholieke Kerk hebben verspreid." De samenvatting toont ook de invloed van het modernisme op Amoris laetitia aan, evenals de dwalingen van Luther: "Een tweede oorzaak van de crisis is de kennelijke invloed van de ideeën van Maarten Luther op paus Franciscus. De brief laat zien hoe Luther, de stichter van het protestantisme, opvattingen had over het huwelijk, echtscheiding, vergeving en de goddelijke wet die overeenkomen met die welke de paus door woord, daad en nalatigheid heeft bevorderd. Ook wordt gewezen op de expliciete en ongekende lof die paus Franciscus aan de Duitse ketterleider heeft gegeven."
Bestel kosteloos: Een pastorale revolutie
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
Een ware revolutie voltrekt zich binnen de Kerk. Het doel: het verwateren, zelfs het tegenspreken van Gods geopenbaarde waarheid. Allemaal onder het mom van 'pastoraal zijn'. Dit boek verschaft helderheid rondom kwesties aangaande het gezin in de moderne wereld. Zo mengen we ons in het verwarde debat, dat de eerste Synode heeft opgeleverd en dat toegenomen is gedurende en na de Tweede Synode over het gezin.
Verrassende raakvlakken
Deze schaduw van Luther in Amoris laetitia werd duidelijk onderkend door enthousiaste aanhangers van het document, zoals blijkt uit een artikel in Avvenire, de krant van de Italiaanse bisschoppen. De titel van het artikel van Luciano Moia vat de stelling samen: "Amoris laetitia en Luther, die verrassende raakvlakken." Na een samenvatting van de gedachten van de ketterleider over het huwelijk merkt de auteur op: "De diepgang van het denken en het vermogen om de waarde van het huwelijk te interpreteren als een gemeenschappelijke weg naar verlossing maken een vergelijking mogelijk tussen wat Luther vijf eeuwen geleden schreef en dacht en wat paus Franciscus vandaag de dag voorstelt in Amoris laetitia." Het lijkt wellicht verrassend, en sommigen zullen de parallel ongepast vinden, maar bij herlezing van de werkelijk weinig bekende teksten van de vader van de Reformatie over het huwelijk aarzelt een briljante theoloog als pater Francesco Pesce niet om te schrijven: "De postsynodale apostolische exhortatie Amoris laetitia bevat talrijke elementen die de mogelijkheid lijken te openen voor het opzetten van een dialoog met wat er door en voor Luther naar voren is gekomen over het huwelijk."
"Wees een zondaar, en laat uw zonden sterk zijn"
Geloof is, volgens Luthers opvatting, louter het vertrouwen dat wij reeds gered zijn door de verdiensten van Christus. En, in tegenstelling tot het principe van non-contradictie, bevestigt hij dat de mens zelfs wanneer hij zondigt, heilig blijft. Volgens zijn beroemde formule is de mens "tegelijkertijd een zondaar en rechtvaardig (simul justus et peccator)." Bovendien stelt Luther in zijn beroemde advies aan zijn leerling Melanchthon in een brief uit 1521: "Wees een zondaar, en laat uw zonden sterk zijn, maar laat uw vertrouwen in Christus sterker zijn."
Trouw in het huwelijk
Dit standpunt van de overleden Argentijnse paus, herhaald door zijn augustijnse opvolger, staat in contrast met de traditionele kerkleer, zoals samengevat in de wijze woorden van Pius XI in de encycliek Casti connubii, waarin de trouw van echtgenoten in het huwelijk wordt geprezen: "De tweede zegen van het huwelijk, waarvan Wij zeiden dat deze door de heilige Augustinus werd genoemd, is de zegen van de echtelijke eer, die bestaat uit de wederzijdse trouw van de echtgenoten bij het nakomen van het huwelijkscontract, zodat wat aan een van de partijen toekomt op grond van dit door de goddelijke wet bekrachtigde contract, hem niet mag worden ontzegd noch aan een derde persoon mag worden toegestaan; noch mag aan een van de partijen iets worden toegekend dat, in strijd zijnde met de rechten en wetten van God en volkomen tegengesteld aan het huwelijksgeloof, nooit mag worden toegestaan. . . . Want het huwelijksgeloof vereist dat man en vrouw verenigd zijn in een bijzonder heilige en zuivere liefde, niet zoals overspeligen elkaar liefhebben, maar zoals Christus de Kerk heeft liefgehad. Dit voorschrift heeft de Apostel vastgelegd toen hij zei: 'Mannen, heb uw vrouwen lief, zoals ook Christus de Kerk heeft liefgehad”', die Kerk die Hij waarlijk met een grenzeloze liefde heeft omarmd, niet omwille van Zijn eigen voordeel, maar uitsluitend het welzijn van Zijn Bruid zoekend."
Dit artikel verscheen eerder op tfp.org.
Laatst bijgewerkt: 6 oktober 2026 12:47
