Het wonderbaarlijke relikwie van de sluier van Onze Lieve Vrouw in Chartres
Na de Notre Dame in Parijs is de kathedraal van Chartres ongetwijfeld de beroemdste middeleeuwse kathedraal van Frankrijk. De gotische bogen, luchtbogen, prachtige beelden en ongeveer 170 middeleeuwse glas-in-loodramen trekken miljoenen pelgrims uit de hele wereld.
Meesterwerk van gotische architectuur en katholiek geloof in Chartres
Het is een meesterwerk van de middeleeuwse gotische stijl en het bewijs van het eens zo sterke katholieke geloof van het Franse volk. De kathedraal en haar kostbaarste relikwie – de sluier van Onze Lieve Vrouw – worden prachtig beschreven in het boek Chartres: arche d'Alliance et reliquaire du Voile de Marie uit 2024 van Chartres-expert Guy Barrey.
Chartres als oudste Mariaheiligdom van Frankrijk en Europa
Chartres is ook het oudste Mariaheiligdom van Frankrijk en een van de oudste van Europa. Volgens de katholieke mondelinge overlevering was de stad in het prechristelijke tijdperk een belangrijk religieus heiligdom voor de heidense Galliërs. Zij aanbaden een godin die zij Virgini pariturae noemden, oftewel ‘de maagd die zal baren’. Zelfs in de duisternis van het heidendom werden de Keltische volkeren van Frankrijk door de goddelijke voorzienigheid voorbereid om het licht van het katholieke geloof en het mysterie van de goddelijke moederschap van Maria te aanvaarden.
Band van Chartres met Clovis en de bekering van de Franken
Chartres heeft ook een sterke band met Clovis, koning van de Franken, wiens bekering tot het katholicisme het begin markeerde van katholiek Frankrijk. Clovis werd op eerste kerstdag 496 in Reims gedoopt door de bisschop van Reims, Sint-Remigius. Bij de doop waren nog twee andere heilige bisschoppen aanwezig, Sint-Vedast, de bisschop van Arras, en Sint-Solemnis, de bisschop van Chartres. Na de doop van Clovis hielp Sint-Solemnis Sint-Remigius om de Frankische koning te onderrichten in het katholieke geloof.
Geschiedenis van de Sancta Camisa: sluier van Maria in Chartres
Sinds de negende eeuw is de kostbaarste relikwie van de kathedraal – en de belangrijkste trekpleister voor pelgrims – de relikwie van de Sancta Camisa, of de sluier van Onze Lieve Vrouw. Deze relikwie is in feite een “dubbele” relikwie, omdat zij zowel het zuivere lichaam van de Heilige Maagd Maria als het Lichaam van Onze Lieve Heer Jezus Christus heeft geraakt, die haar ongetwijfeld als kind in de armen van zijn moeder heeft aangeraakt. Aan het begin van de negende eeuw schonk de Byzantijnse keizerin Irene de relikwie aan keizer Karel de Grote. In 876 schonk Karel de Kale, de kleinzoon van Karel de Grote en koning van West-Francië (het grootste deel van het huidige Frankrijk), de kostbare relikwie aan Chartres, waar ze sindsdien bewaard wordt.
Koninklijke pelgrims en koningen die Chartres bezochten
In de middeleeuwen kwamen edelen, koningen en boeren in groten getale naar deze relikwie om deze te vereren, waaronder ten minste zestien koningen van Frankrijk. Koning Sint-Lodewijk IX was aanwezig toen de kathedraal in 1260 werd ingewijd en maakte ook een pelgrimstocht te voet naar Chartres vanuit Nogent-le-Roi, een afstand van 28 kilometer. Sint-Lodewijk en zijn moeder koningin Blanche van Castilië betaalden persoonlijk voor een van de drie grote roosvensters van de kathedraal. Zelfs de grote koning Lodewijk XIV, de ‘Zonnekoning’, ging met zijn hofhouding naar Chartres om eer te bewijzen aan Onze Lieve Vrouw.
Madame Elizabeth en haar pelgrimstocht tijdens de Franse Revolutie
Een opmerkelijke pelgrim was de vrome Madame Elizabeth, zus van de onfortuinlijke koning Lodewijk XVI. Tijdens de Franse Revolutie ging zij op pelgrimstocht naar Chartres om Onze Lieve Vrouw te vragen voor haar broer en voor Frankrijk te bemiddelen. Op 29 september 1790, het feest van de drie aartsengelen, schonk ze twee gouden harten als offer aan Onze Lieve Vrouw, die het Onbevlekte Hart van Maria en het Heilig Hart van Jezus vertegenwoordigden. Op de gouden harten stond de inscriptie “Voor het behoud van de religie in Frankrijk”. Madame Elizabeth, die net als haar broer de koning en koningin Marie Antoinette op tragische wijze werd onthoofd, is in het proces van heiligverklaring.
Beschrijving en wetenschappelijk onderzoek van de sluier van Maria
De sluier zelf is een zijden doek in twee delen, het grotere deel is 212 cm bij 40 cm en het kleinere deel is 25 cm bij 24 cm. In 1712 opende de bisschop van Chartres het reliekschrijn en schreef een officiële verklaring: "Dit doek was volkomen effen, zonder enige gekleurde versiering. Het was duidelijk het relikwie dat eeuwenlang werd vereerd. Toen het doek volledig werd uitgevouwen, bleek het een soort naadloze sluier te zijn, gerafeld aan beide uiteinden, waarvan de breedte niet in het officiële rapport wordt vermeld, maar die naar schatting ongeveer vier en een halve el lang is." In 1927 bestudeerden deskundigen van het Textielmuseum in Lyon het doek en stelden vast dat het gemaakt is van zijde met een weefsel dat overeenkomt met wat in het Judea van de eerste eeuw werd gevonden. Het is ook van zeer hoge kwaliteit, wat wijst op de hoge sociale status van Onze Lieve Vrouw.
Bescherming en restauratie van de relikwie tijdens de Franse Revolutie
In de loop der eeuwen werden kleine stukjes afgesneden en als relikwieën uitgedeeld aan particulieren en andere kerken in Frankrijk. Tijdens de Franse Revolutie werd de relikwie verborgen en vervolgens in verschillende stukken gesneden in een poging om haar te redden van vernietiging door de jakobijnen. Na de Revolutie werden deze stukken teruggevonden en werd de relikwie gerestaureerd voor openbare verering in een van de zijkapellen van de kathedraal.
Wonderen van de sluier van Onze Lieve Vrouw door de eeuwen heen
De sluier van Onze Lieve Vrouw heeft door de eeuwen heen vele wonderen verricht. Een van de eerste geregistreerde wonderen vond plaats in het begin van de tiende eeuw. Tijdens de zogenaamde tweede barbaarse invasie voeren de heidense Noormannen vanuit Scandinavië naar Europa, van Engeland tot Sicilië, waar ze dorpen in brand staken, de inwoners afslachtten, alles van waarde stalen en weer naar huis terugkeerden.
Lees ook: Kardinaal Eijk viert voor het eerst publiekelijk de Tridentijnse Mis
Het wonder van Rollo en de redding van Chartres in 911
Een van deze Noormannen was een stamhoofd genaamd Rollo. Op 20 juli 911, na andere steden in Frankrijk te hebben geplunderd, rukte hij op naar Chartres, ongetwijfeld om de rijke schatkist te stelen die door vrome pelgrims was geschonken. De verdedigers van Chartres waren geen partij voor het machtigere leger van Rollo en vreesden een herhaling van de vorige belegering van Chartres door de Vikingen op 12 juni 858, toen de heidenen de bisschop vermoordden en vele geestelijken en burgers afslachtten. Maar in 911 stelden de verdedigers hun vertrouwen in de goddelijke voorzienigheid. Tijdens de belegering liep de bisschop van Chartres met de sluier van Onze Lieve Vrouw over de stadsmuren en smeekte hij Onze Lieve Vrouw om tussenkomst om de stad te redden. Bij het zien van de relikwie kwam het christelijke leger in opstand en lanceerde een woeste aanval, terwijl de heidenen op onverklaarbare wijze hun moed verloren en in paniek vluchtten.
Rollo’s bekering en de geboorte van Normandië door Maria’s voorspraak
Dit wonder werd gevolgd door nog twee andere. Later datzelfde jaar stemde Rollo ermee in om vazal te worden van koning Karel III, “De Eenvoudige”, en zich te laten dopen, waarmee een einde kwam aan de Vikingaanvallen op dat deel van Frankrijk. Om de nieuwe alliantie te bezegelen, stemde Rollo ermee in om met de dochter van de koning, Gisela, te trouwen, en koning Karel schonk hem het gebied dat tegenwoordig Normandië is als leengoed. Rollo was voor Normandië wat Clovis voor Frankrijk was, allemaal dankzij een wonder dat door de heilige sluier werd verricht.
Genezingen en gezegende hemden van Chartres in de middeleeuwen
Door de eeuwen heen werden er hele boeken geschreven om de vele gemelde wonderen te beschrijven. Duizenden pelgrims werden van hun lichamelijke kwalen genezen door een bezoek aan de sluier. In de middeleeuwen ontstond een vrome gewoonte waarbij pelgrims een hemd aan de sluier lieten aanraken. Deze ‘gezegende hemden van Chartres’, zoals ze werden genoemd, werden vervolgens gedragen als bescherming tegen gevaar. Ridders die deze hemden tijdens gevechten droegen, meldden dat ze op wonderbaarlijke wijze waren gered van vijandelijk vuur. Vrouwen droegen ze tijdens de bevalling om een veilige bevalling te krijgen, waaronder koningin Marie Leszczynska, de vrouw van koning Lodewijk XV.
Chartes behoed voor calvinistisch hugenotenleger
In maart 1568 werd de stad op wonderbaarlijke wijze behoed voor een belegering door het calvinistische hugenotenleger. Getuigen verklaarden dat ze de kanonskogels van het protestantse leger naar de verdedigers zagen vliegen, maar dat ze terugkaatsten en op de hugenoten vielen. Het verbazingwekkende wonder zorgde ervoor dat de protestanten de moed verloren en ze beëindigden de belegering, waardoor de inwoners en hun geliefde relikwie gered werden.
Pelgrimages naar Chartres in de 21e eeuw en toekomstige hoop
In de eenentwintigste eeuw blijft de sluier van Onze Lieve Vrouw in Chartres vele pelgrims aantrekken. Jaarlijks bezoeken meer dan een miljoen mensen de kathedraal. De jaarlijkse pinksterbedevaart van traditionele katholieken trok in 2025 bijna 20.000 mensen, allemaal aangetrokken door de schoonheid van de kathedraal van Chartres en de kostbare relikwie van de sluier. Al twintig eeuwen lang hebben trouwe katholieken uit alle tijden en plaatsen altijd hun toevlucht genomen tot de Heilige Maagd Maria, zowel in goede als in slechte tijden.
Chartres als toekomstig centrum van Mariaverering en bekering
Als de decadente wereld van de eenentwintigste eeuw enige hoop heeft om “alle dingen in Christus te herstellen”, zoals het motto van paus Pius X luidde, dan kan dat alleen gebeuren door haar voorspraak. Chartres is de bewaarplaats van de grootste Maria-relikwie ter wereld, en het is meer dan redelijk om te geloven dat Chartres een prominente rol zal spelen in dit grote werk van bekering, zoals voorspeld door Onze Lieve Vrouw van Fatima en zoveel andere Mariaverschijningen. Zoals kardinaal Louis-Édouard Pie, bisschop van Poitiers en een van de grote ultramontane kardinalen van de negentiende eeuw, in 1854 verklaarde: “Ik durf te voorspellen dat Chartres meer dan ooit het centrum van de Mariaverering in het Westen zal worden en dat mensen er, net als in vroegere tijden, vanuit alle hoeken van de wereld naartoe zullen komen.”
Dit artikel verscheen eerder op tfp.org.
Laatst bijgewerkt: 27 februari 2026 14:52
