Zijn er nog atheïsten over in de schuttersputten van Oekraïne?

In 1917 noemde Onze Lieve Vrouw in Fatima Rusland een plaag, maar voorspelde ook het enorme potentieel van dat land voor een spirituele ommekeer. Als we naar vandaag kijken, is de poging van Vladimir Poetin om Oekraïne te demoraliseren ironisch genoeg de grootste aanleiding voor bekering in een eeuw geworden voor de Oekraïense Grieks-katholieke Kerk. 

Kerken zitten vol met nieuwe mensen

Groot-aartsbisschop Sviatoslav Shevchuk van Kiev merkt op dat het aantal kerkleden sinds de invasie met 150 procent is gestegen. Het lijkt erop dat wanneer je raketten afvuurt op onschuldige burgers om hun hoop te verpletteren, zij niet capituleren – ze stromen juist massaal de kerkbanken binnen. "Onze kerken zitten vol met mensen die er nog nooit eerder waren geweest," aldus de aartsbisschop van Kiev-Galicië en primaat van de Oekraïense Grieks-katholieke Kerk. De veerkracht van de natie is zo hardnekkig sterk dat zelfs de geestelijken erdoor verrast zijn.

Toen de diplomaten vluchtten, groeven de geestelijken zich in

De invasie in februari 2022 veranderde alles. Parochies werden bunkers, priesters werden aalmoezeniers en liefdadigheid werd een kwestie van dagelijks overleven. Toen Russische troepen dreigden Kiev binnen 24 uur te omsingelen, pakten de meeste diplomaten snel hun koffers en vertrokken. Toch koos de katholieke aartsbisschop Visvaldas Kulbokas, de apostolische nuntius van het Vaticaan in Oekraïne, ervoor om te blijven. Samen met alleen de ambassadeurs van Polen en Turkmenistan zag aartsbisschop Kulbokas de chaos zich ontvouwen. Zoals hij het met meesterlijk understatement verwoordde: "Het was duidelijk dat de stad spoedig volledig omsingeld zou kunnen worden. Maar wij bleven."

Het eenmansleger

Aartsbisschop Kulbokas vertelt het verhaal van een enkele Oekraïense soldaat, gewapend met draagbare Javelin-raketten. Hij kwam uit zijn schuilplaats tevoorschijn, vernietigde een Russische tank en verstopte zich vervolgens weer. Hij deed het nogmaals toen er een tweede tank verscheen, en daarna nog een derde keer. Het Russische konvooi, er volkomen van overtuigd dat het in een enorme verdedigingsval was gelopen, stopte zijn opmars en trok zich terug. "Het is maar goed dat ik niet wist dat er een dozijn tanks stonden," zei de soldaat later. In het grote theater van de oorlog is soms een beetje onwetendheid, in combinatie met een vanaf de schouder afgevuurde raket, het ultieme strategische voordeel. Deze gebeurtenis overtuigde aartsbisschop Kulbokas ervan dat in crisismomenten zelfs het heldendom van één persoon de loop van de geschiedenis kan veranderen.

Therapeuten in de loopgraven en therapiehonden

De psychologische tol van oorlog is onvoorstelbaar, maar toch lijkt de klinische psychologie het af te leggen tegen spiritualiteit – en golden retrievers. Aartsbisschop Kulbokas beschrijft een opleidingsprogramma dat bedoeld was om 25 psychologen voor te bereiden op de behandeling van gewonde soldaten. Na één sessie liepen er 23 weg, omdat ze besloten dat de grimmige realiteit gewoon niets voor hen was. Na de tweede sessie vertrokken de laatste twee. De laatste hoop van de organisator? Priesters, monniken en honden. Een militaire aalmoezenier neemt honden mee naar het front. Hij predikt geen vuur en zwavel; hij bereidt de jonge mannen gewoon voor op de pure, angstaanjagende realiteit van de strijd. Hij deelt rozenkransen uit, neemt de biecht af en erkent hun angst. Geloof neemt de angst niet op magische wijze weg, maar maakt de nachtmerrie draaglijk. Wat betreft de viervoetige metgezel van de aalmoezenier: het blijkt dat een puppy geen woorden of indringende vragen nodig heeft. De hond komt aanlopen, leunt naar voren, en de therapie begint.

Het ultieme geneesmiddel

Aangezien aalmoezeniers slechts aan ongeveer 60 procent van de wanhopige vraag kunnen voldoen, blijft de realiteit aan het front grimmig en verwoestend. De nuntius deelde een hartverscheurend verhaal over een militaire arts die soldaten behandelde die vastzaten onder bewaking door drones. Omdat ze wisten dat evacuatie onmogelijk was, weigerden de ernstig gewonde soldaten verdere medische behandeling. "Hecht me niet; het helpt toch niets meer," zeiden ze tegen de arts. "Geef me maar liever absolutie." Wanneer de horizon de eeuwigheid in het vooruitzicht stelt, verliezen hechtingen hun aantrekkingskracht en wordt het geloof de belangrijkste zorg.

Een verrassende oogst

Misschien wel de scherpste ironie van het conflict is het effect ervan op het religieuze geloof. In Cherson, waar de burgerbevolking is gedaald tot een vijfde van haar vroegere omvang, is het kerkbezoek in de katholieke parochies op de een of andere manier met 500 procent gestegen. "In Cherson zijn er geen ongelovigen meer over," merkt aartsbisschop Kulbokas op. Verder van de frontlinies delen bisschoppen in stilte de sacramenten, ingeblikt vlees en brood uit, waarmee ze zowel lichaam als ziel voeden te midden van een tragedie die de bevolking radicaal heeft verenigd rond het ene ware geloof. De oorlog heeft zelfs verbazingwekkende bekeringen teweeggebracht. Aartsbisschop Kulbokas merkte op dat een orthodoxe bisschop en twee protestantse predikanten zich onlangs tot het katholicisme hebben bekeerd. Een protestantse predikant werd door een vriend gewaarschuwd niet te luisteren naar een bepaalde katholieke bisschop die de rozenkrans bad, uit angst dat hij zich zou bekeren. Hij woonde één preek bij en bekeert zich nu tot het katholieke geloof.

De glimlach van Onze Lieve Vrouw

De duivelse strijd van Rusland om Oekraïne te onderwerpen is mislukt, vooral wat betreft de poging om de katholieke gelovigen uit te roeien. De invasie zou wel eens een modern verhaal à la de weg naar Damascus kunnen worden. Saulus vervolgde de vroege Kerk, werd van zijn paard geslagen en raakte blind. De woorden van Onze Lieve Heer bekeerden hem en veranderden hem in de grote apostel Sint-Paulus. Zal de agressieve overmoed van Rusland op dezelfde manier de weg hebben geëffend voor zijn eigen geestelijke bekering door toedoen van Oekraïne, zijn slachtoffer? Onze Lieve Vrouw heeft de bekering van Rusland in Fatima voorspeld. De oprichter van de TFP, prof. Plinio Corrêa de Oliveira, dacht dat deze historische bekering tot stand zou komen door een glimlach van Onze Lieve Vrouw. Zouden het lijden van Oekraïne en de groeiende katholieke bevolking het land kunnen veranderen in een instrument voor Onze Lieve Vrouw om Rusland terug te brengen naar het katholieke geloof? Zou de plaag van het Westen zelf kunnen worden omgevormd tot een nieuwe Sint-Paulus, een nieuwe voorvechter van de Kerk?

Dit artikel verscheen eerder op tfp.org

Laatst bijgewerkt: 19 juni 2026 11:17