Moslims bidden in een Russische moskee.
Islam haalt christendom in: hoe heilig is Heilige Moeder Rusland nog?
Na de val van de Sovjet-Unie geloofden velen dat de Russisch-orthodoxe Kerk een heropleving doormaakte, wat herinneringen opriep aan ‘Heilige Moeder Rusland’. De uiterlijke tekenen van officieel overheidsbeleid dat de orthodoxie begunstigt en de herbouw van kerken werden aangevoerd als bewijs van positieve verandering.
'Heilige Moeder Rusland'
Recente bevindingen en statistieken, met name die welke betrekking hebben op de opkomst van de islam in Rusland, doen echter twijfels rijzen over het lot van ‘Heilige Moeder Rusland’. De cijfers wijzen niet op een heropleving, een toename van het aantal volgelingen of een grotere opkomst bij de diensten. Alles lijkt erop te wijzen dat Rusland de meeste moderne landen volgt in zijn decadentie en gebrek aan religieuze ijver. Er is niets bijzonders aan zijn situatie. De Russische situatie weerspiegelt ook zijn christelijk-nationalistische oriëntatie, waarin het christendom aan de oppervlakte ligt en eerder wordt geassocieerd met symbolen, praktijken en gewoonten dan met geloof of leer. Christelijk zijn is veel meer een identiteitskenmerk dan een geloofsbelijdenis of het naleven van een morele wet.
Lees ook: Hoe zou de bekering van Rusland tot Onze Lieve Vrouw van Fatima eruitzien?
Demografische ineenstorting
De eerste aanwijzing voor een probleem is de demografische crisis als gevolg van het lage geboortecijfer in Rusland. Het slechte nieuws is dat de Russische federale statistische dienst (Rosstat) de meest recente gegevens over de bevolkingssituatie niet vrijgeeft. Betrouwbare onafhankelijke demografen schetsen echter een somber beeld van de toekomst. De etnisch Russische bevolking neemt af; regio's met een moslimmeerderheid en een grotere religieuze praktijk groeien.
Bevolking gehalveerd tegen 2100
De Russische Academie voor Nationale Economie meldt dat ongeveer 130 steden met 5.000 tot 10.000 inwoners binnenkort kunnen verdwijnen als gevolg van de dalende bevolkingsaantallen. De totale bevolking van het land bedraagt ongeveer 145 miljoen mensen, een aantal dat slechts licht is gestegen omdat het de “geannexeerde” gebieden van de Krim en Oekraïne omvat. Het land verkeert in moeilijkheden, aangezien het aantal inwoners tegen 2100 tot de helft van het huidige aantal zou kunnen dalen. Het geboortecijfer in Rusland daalt al meer dan tien jaar gestaag. Het huidige cijfer van 1,4 kinderen per vrouw impliceert dat de christelijke moraal die conceptie en geboorten bevordert, niet wordt nageleefd.
Een groeiende moslimaanwezigheid
Nog zorgwekkender is de toestand van de religie. Rusland zou in 2075 wel eens een moslimland kunnen worden, wanneer het aantal orthodoxe Russen bijna gelijk zou zijn aan dat van etnische groepen die de islam belijden. Ook de religieuze praktijk is gering, hoewel de exacte cijfers variëren. De in Rusland gevestigde Public Opinion Foundation meldde in 2024 dat 62% van de Russische burgers (ongeveer 92 miljoen mensen) zich nominaal als orthodox identificeert. De Russia Arena Atlas van 2012 schatte het aantal op minder dan 68 miljoen, inclusief andere christenen die geen lid zijn van de Russisch-orthodoxe Kerk.
Minder dan 3% is praktiserend christen
Hoewel velen zich als christen identificeren, beoefent minder dan 3% actief hun religie. Moslims zijn inderdaad vaak praktiserender dan etnische Russen. Vanuit het perspectief van religieuze praktijken wordt Rusland tegenwoordig meer islamitisch dan christelijk. De online nieuwsbrief FSSPX News zegt weinig bewijs te vinden voor de post-Sovjet “religieuze heropleving”. Dit artikel van de Priesterbroederschap Sint-Pius X, een traditionalistische katholieke groep met missies in het land, is geschreven door mensen die in een positie verkeren om de trends te observeren.
Occultisme in opkomst
In het rapport staat dat er al jaren geen sprake is van een trend naar een “toename van het aantal praktiserende gelovigen, vooral sinds Poetin aan de macht kwam (2000)”. “Als er al iets is, dan zijn het occulte praktijken die in opkomst zijn”, meldt de site verder, “maar die kunnen zeker niet op tegen het vurige belijden van het islamitische geloof, waarbij tijdens het laatste Kurban-Bayram-festival meer dan een half miljoen gelovigen bijeenkwamen in de twee hoofdsteden Moskou en Sint-Petersburg, tegenover 200.000 orthodoxe christenen met Pasen.”
Lees ook: Kan Halloween weer gekerstend worden?
Orthodoxe Kerk sanctioneert Oekraïne-oorlog
De Russisch-orthodoxe Kerk bestempelde de grootschalige, onrechtvaardige invasie van Oekraïne in 2022 als een “heilige oorlog”. De religieuze praktijken en het enthousiasme onder katholieken in Oekraïne overtreffen echter ruimschoots die van de militaire agressor. In Oekraïne zegt bijvoorbeeld 43% van de katholieken minstens één keer per week naar de kerk te gaan, volgens een onderzoek van Pew Research.
Het nationalistische model
Hoewel de gegevens het idee van een post-Sovjet of zelfs een Poetinistische heropleving van het christendom in Rusland niet ondersteunen, valt niet te ontkennen dat religieuze beeldtaal en retoriek het Russische volk aanspreken. Deze trend weerspiegelt een nationalistisch model dat niet alleen in Rusland, maar wereldwijd, en met name in het Westen, te zien is. Dit model geeft de voorkeur aan een “geseculariseerd idee van de christenheid” boven een geloofsbelijdenis of morele code. De christenheid dient ook als een handige norm waarrond legitiem bezorgde burgers zich kunnen scharen tegen massale immigratie, woke-ideologie en linkse doelen.
Zulk nationalisme leidt niet tot bekering
Al deze culturele uitingen spreken het religieuze gevoel van veel christenen aan. Het populistische model leidt deze sentimenten echter niet naar hun uiteindelijke consequenties, namelijk bekering, het beoefenen van christelijke deugden en de verering van God. Vaak nemen ze vreemde ideologieën en zelfs heidense praktijken over. Dergelijke oppervlakkige impulsen hebben niet de kracht om zielen en samenlevingen te transformeren. Het Russische model is dus een illusie, niet het antwoord op zijn problemen. Heilige Moeder Rusland zal inderdaad alleen heilig worden als zij zich bekeert tot het katholieke geloof, zoals voorspeld door Onze Lieve Vrouw in Fatima.
Dit artikel verscheen eerder op tfp.org.
Laatst bijgewerkt: 6 februari 2026 20:46