Waarom heeft Leo XIV in Frankrijk zo’n grote enthousiasme gewekt?

Volgens Jean-François Colosimo, filosoof, godsdiensthistoricus en algemeen directeur van Éditions du Cerf, reikte dit fenomeen veel verder dan de grenzen van het praktiserende katholicisme.

"Een waar volksfenomeen"

Volgens hem zou er sprake zijn geweest van "een waar volksfenomeen", dat dit Frankrijk heeft geraakt, dat tegelijkertijd "het land is van degene die in de hemel gelooft" en "van degene die er niet in gelooft". En Colosimo gebruikt een bijzonder beeldende uitdrukking: gedurende enkele dagen zou Frankrijk een soort "opschorting van de tijd" hebben beleefd, een "enigszins betoverende onderbreking". 

"Een oprechte welwillendheid van de een jegens de ander"

Deze constatering is des te opmerkelijker omdat Colosimo een Frankrijk beschrijft dat diep bezorgd is, door crises wordt geteisterd en zich "vaak uit balans voelt". Tijdens het bezoek van paus Leo XIV zou er echter tijdelijk iets zijn veranderd: "Dit land […] heeft enkele dagen lang een oprechte welwillendheid van de een jegens de ander teruggevonden." Colosimo verwijst met name naar wat hij bij de uitgang van het 'Stade de France' heeft waargenomen: politieagenten die glimlachten naar de jongeren en gezinnen die het stadion verlieten, in een sfeer waarin het wantrouwen dat de Franse samenleving zo vaak kenmerkt, even leek te zijn verdwenen. Hij gaat zelfs zo ver dat hij het woord "wonder" gebruikt om deze tijdelijke verandering in de sfeer van het land te omschrijven. Nadat hij had vastgesteld dat Frankrijk gedurende enkele dagen "een oprechte welwillendheid jegens elkaar" had hervonden, voegt Colosimo toe: "En als er in zekere zin sprake is van een wonder, Leo, dan is het dit."

Politieagenten glimlachten en er heerste diepe vrede

Vervolgens beschrijft hij wat hij bij de uitgang van het 'Stade de France' heeft waargenomen, na een avond "vol muziek en kleur": "om in feite te zien hoe die politieagenten glimlachten naar al die mensen die naar buiten kwamen, de jongeren, zonder enige vrees." En hij concludeert: "We waren teruggekeerd naar een ware vorm van vrede, en hij was gekomen om over vrede te spreken, maar deze paus straalde ook vrede uit. Dat doet dus goed." Het "wonder" waar Colosimo het over heeft, verwijst hier dus niet naar een bovennatuurlijke gebeurtenis in strikte zin, maar naar die plotselinge verandering van sfeer die hij zegt te hebben waargenomen in een onrustig en verdeeld Frankrijk: gedurende enkele dagen zou het wantrouwen plaats hebben gemaakt voor welwillendheid en een vorm van vrede. Volgens zijn analyse zou Leo XIV dus niet alleen over vrede hebben gesproken: door zijn aanwezigheid en door de ontvangst die deze teweegbracht, zou hij ertoe hebben bijgedragen dat vrede tijdelijk voelbaar werd.

Zelfs de buitenlandse journalisten "konden het niet geloven"

De journalist Jean-Marie Guénois levert nog een bijzonder interessant getuigenis. Als hoofdredacteur bij Le Figaro, verantwoordelijk voor religieuze aangelegenheden, en voormalig correspondent in het Vaticaan, heeft hij de reis van binnenuit meegemaakt, aangezien hij deel uitmaakte van de geaccrediteerde journalisten in het pauselijke vliegtuig. Hij vertelt dat de buitenlandse journalisten, die nochtans gewend waren aan pauselijke reizen, zelf verrast waren: "Al mijn collega’s konden het niet geloven – de buitenlanders, met name de Amerikanen en de Duitsers – over deze massale opkomst." De verrassing was des te groter omdat, volgens Guénois, zelfs de Franse bisschoppen hadden gevreesd voor een onvoldoende opkomst. "Zij waren bang dat de opkomst te laag zou zijn", legt hij uit met betrekking tot de grote bijeenkomsten die tijdens de reis waren gepland. De werkelijkheid zou de verwachtingen dan ook ruimschoots hebben overtroffen.

"Een soort spontane bijval" 

Guénois, die verslag heeft gedaan van talrijke pauselijke reizen, aarzelt niet om deze reis tot een van de meest geslaagde te rekenen die hij ooit heeft meegemaakt. Maar het zijn niet alleen de cijfers die indruk op hem maken. Er zou zich tussen Leo XIV en de Fransen iets hebben voorgedaan dat moeilijker te omschrijven is: "Er heeft zich – en ik heb nog niet begrepen wat er precies is gebeurd – een soort spontane verbondenheid voorgedaan." Deze opmerking verdient aandacht. De ervaren journalist geeft zelf toe dat hij het fenomeen nog niet volledig kan verklaren. "Er is een vonk overgeslagen", constateert hij. Vervolgens gebruikt hij veel krachtigere bewoordingen: "Ik zou, kort gezegd, willen stellen dat het op religieus vlak voor de katholieken bijna een Pinksteren is." En verder: "Er is iets gebeurd, er was een moment van genade." Wat de niet-gelovigen betreft, geeft Guénois toe dat hij nog niet weet hoe hij deze vreemde aantrekkingskracht die de paus uitoefent, moet omschrijven. Maar hij besluit door ook te spreken van een "betoverend moment". 

"Hij heeft ons laten zien waar de Europese wortels liggen"

Guénois benadrukt van zijn kant een ander aspect van de reis. Leo XIV is Amerikaan. Deze afkomst zou hem, volgens de journalist, een zekere vrijheid geven ten opzichte van Europese twisten, complexen en "vooroordelen". En wat heeft deze Amerikaan gedaan toen hij naar Frankrijk kwam? Guénois antwoordt met een beeld: geconfronteerd met een Europa dat leek op een verwaarloosde tuin, "heeft hij gegraven". "Hij heeft ons laten zien waar de wortels lagen. Hij heeft ons laten zien waar de Europese wortels lagen." De paradox is treffend: het is een paus uit Amerika die de Europeanen aan hun eigen wortels zou hebben herinnerd. En hij zou dat hebben gedaan in een land dat bijzonder gevoelig is voor de verhoudingen tussen religie en de openbare ruimte, waarbij hij niet tegen het secularisme sprak, maar over een "rechtvaardig secularisme". Guénois spreekt zelfs van een "ontspannen secularisme". 

"Hij heeft het Franse katholicisme weer trots gegeven"

Van alle opmerkingen van de journalist vat deze wellicht het beste zijn indruk samen: "Hij heeft het Franse katholicisme in zekere zin weer trots gegeven."
Deze formulering sluit aan bij de opmerkingen van Colosimo. Gedurende enkele dagen vond er iets ongewoons plaats: menigten verzamelden zich; buitenlandse journalisten waren stomverbaasd; katholieken beleefden wat Guénois zelfs vergelijkt met een "Pinksteren"; en een diep verdeelde samenleving beleefde, volgens Colosimo, een korte "opschorting van de tijd". Uiteraard is er enige afstand nodig om te weten wat er van deze dagen zal overblijven. Maar de bewoordingen die door twee zulke ervaren waarnemers worden gebruikt, zijn voldoende ongebruikelijk om de aandacht te trekken: "spontane toetreding", "Pinksteren", "moment van genade", "betoverende onderbreking", "vrede", "trots op het Franse katholicisme". De vraag die overblijft, is wellicht de belangrijkste: zal deze ijver slechts de stralende herinnering aan enkele uitzonderlijke dagen blijven, of onthult hij iets diepers dat vandaag de dag onder de oppervlakte in Frankrijk aan het werk is?

Dit artikel verscheen eerder op tfp-france.org.

Laatst bijgewerkt: 5 oktober 2026 14:55