Sint-Frederik van Utrecht: martelaar van het huwelijk

Zijn feestdag (18 juli) gaat in Nederland bijna onopgemerkt voorbij. De heilige Frederik van Utrecht (781 – 838) verdient het evenwel geëerd te worden, aan de altaren en in de harten. 

Telg van Friese adel

Over Frederik staat in het Romeinse martyrologium dat hij “uitblonk in de studie van de Heilige Schrift en zich met toewijding en inzet inzette voor de evangelisatie van de Friezen.” Waar de heiligen Bonifatius en Willibrord van Engelse afkomst waren, behoorde Frederik tot de Friese adel. Naar verluidt was de Friese vorst Radboud zijn grootvader. 

Geloofskennis was gering

Op jonge leeftijd ging Frederik naar de kloosterschool van Utrecht. Eenmaal tot priester gewijd, werd hij belast met de vorming van catechumenen (geloofsleerlingen). Dit was een belangrijke taak want de geloofskennis was in de pasbekeerde Nederlanden gering. Er waren daarnaast diepgewortelde gebruiken die ronduit gruwelijk waren, zoals het offeren van pasgeborenen door ze op het strand te leggen zodat ze bij vloed zouden verdrinken.

Lodewijk de Vrome

Frederiks deugdzaamheid was algemeen bekend en maakte hem de ideale kandidaat om in 826 de overleden bisschop Rixfried op te volgen. Dit ging met toestemming van de Frankische koning Lodewijk de Vrome. Die liet een luxueus banket aanrichten ter ere van de bisschopswijding. Aan tafel drong Lodewijk bij de kersverse bisschop aan op het aanpakken van de Zeeuwen, die een traditie hadden van trouwen binnen de familie. 

'U maakt u schuldig aan bloedschande'

Frederik zei: “Majesteit, als u een vis eet, begint u dan bij de kop of bij de staart?" Lodewijk antwoorde : "Bij de kop natuurlijk, daar zit immers het meeste merg." "Heel juist”, zei de nieuwe bisschop, en daarom begin ik ook bij de kop, dus bij uzelf. Want u maakt u zelf schuldig aan bloedschande met vrouwe Judith. Zij is immers een bloedverwante van u!"

Met veel moeite was hij succesvol

Gehoorzaam aan de koning – die in dit tijdperk veel macht had over bisschoppen – trok Frederik naar Walcheren. Met veel moeite kon hij de Zeeuwen overtuigen dat huwelijken binnen de familie tegen Gods wetten indruisen. Zijn missie was een succes, toch vond hij een gewelddadige dood in Zeeland. 

Hij sleepte zich naar zijn eigen graf

Want vrouwe Judith haatte de heilige en stuurde moordenaars op pad. Frederik maakte zich net klaar om in de kerk de Heilige Mis te vieren, toen zij hem neerstaken met dolken. De zwaargewonde bisschop kon zich nog net naar het graf slepen dat hij voor zichzelf had laten maken. Daar blies hij zijn laatste adem uit. Een hemelse geur verspreidde zich door de kerk. 

Opkomen voor het huwelijk, ook als dat onpopulair maakt

De heilige Frederik van Utrecht was een martelaar van het huwelijk. Hierin doet hij denken aan de heilige Johannes de Doper, die gevangengezet werd omdat hij koning Herodes terechtwees vanwege diens huwelijk met de echtgenote van zijn broer. De heiligen Frederik en Johannes mogen voor ons tot voorbeeld zijn om op te komen voor de huwelijksleer van de Kerk, zelfs (of juist) als dit onpopulair is in de wereld.

Lees ook: Waarom Sint-Johannes de Doper een model is voor hen die de moed hebben om nee te zeggen

Laatst bijgewerkt: 20 juli 2026 14:33